Ödev okulda mı yapılmalı, evde mi?

Ödev ne işe yarar?

Ödev üç iş görür: o gün öğrenilen konuyu pekiştirir, çocuğa pratik yaptırır ve bir sonraki derse hazırlar. Üçünde de ortak nokta, konunun daha önce sınıfta anlatılmış olmasıdır. Ödev yeni bir şey öğretmek için değil, öğrenileni yerleştirmek için verilir.

Sorun, bu sıra bozulduğunda başlar. Çocuk bir konuyu sınıfta ilk kez dinler, öğretmeni dinlerken tahtaya bakar, not almaya çalışır; konunun hepsi ilk dinleyişte oturmaz. Akşam evde ödevin başına geçtiğinde ilk pratiği tek başına yapmak zorunda kalır. Takıldığı ilk soruda “anlamadım” der, oysa çoğu zaman konuyu anlamıştır; eksik olan pratik ve rehberliktir.

Norman Koleji'nin kurucusu, 1994'ten beri matematik öğretmeni olan Öztuna Norman bu durumu bisiklet benzetmesiyle anlatır: tahtada bisikleti çizip “bu pedal, bu teker, çevirince gider” dedikten sonra çocuğu eve “git bin” diye göndermek gibi. Bisikletten düşen çocuk bisikleti anlamadığını sanar; aslında yalnız eli alışmamıştır. Çözümü de aynı benzetmeyle verir: önce bisiklete güvenlik tekeri takmak, yani ilk pratiği çözümlü örneklerle ve öğretmenin yanında yapmak.

Ödev evde neden gerilime dönüşür?

Evdeki ödev gerilimi çoğu ailede aynı yoldan büyür:

• Çocuk takılır, veli öğretmen olur. Veli konuyu kendi bildiği yoldan anlatır; çocuğun okulda öğrendiği yolla çelişince ikisi de yorulur.
• Ödev uzar, uyku kısalır. Takılınan her soru akşamı uzatır; geç yatan çocuk ertesi gün dersi daha az verimle dinler.
• Ödev bir yargıya dönüşür. “Ödevin bitti mi?” sorusu akşamın tek konusu olur; çocuk ödevi öğrenmenin değil, denetimin parçası olarak görür.
• Şikâyet döngüsü başlar. Okuldan “ödevini yapmamış” notu gelir, evde yeni bir tartışma çıkar; konunun neden yapılamadığı ise kimse tarafından sorulmaz.

Öztuna Norman bu döngüyü okul tarafından şöyle anlatıyor:

Okulda yapılan ödev, evde kalan iş

Ödevsiz bir okul ya da ödevsiz bir çocuk hedeflenmiyor. Öztuna Norman yıllar önce “ödevsiz eğitim” tartışmasında da bu ayrımı yaptığını anlatıyor:

Değişen, ödevin yeri ve biçimidir. İyi kurulmuş bir düzende iş şöyle bölünür:

Bu düzenin bir parçası da konudan önceki kısa hazırlıktır. Öztuna Norman'ın yıllardır uyguladığı yöntemde öğrenciye gelecek haftanın konusuyla ilgili küçük bir araştırma verilir, öğrenciler bunu sınıfta birbirine anlatır ve öğretmen ancak ondan sonra soru tiplerine geçer. Kendi deyişiyle: “bir öncül çalışma yap, sonra gel beraber çalışalım.” Çocuk böylece konuyu ilk kez sınavda ya da ödevde değil, kendi merakıyla karşılar.

Norman Koleji'nde yaklaşım

Norman Koleji'nde ödevin yapılamaması evde çözülecek bir sorun olarak görülmez. Öztuna Norman okulun bu konudaki duruşunu şöyle özetliyor:

Bunun okuldaki karşılığı sınıf içi etkinlikler, ek soru çözüm saatleri ve etütlerdir; ortaokul ve lisede etüt, deneme sınavlarının kazanım bazlı analizine göre planlanır. Amaç çocuğun akşamları saatlerce masada kalması değil, az ama doğru çalışmasıdır:

Evdeki iş için verdiği ölçü de çocuğu bunaltmayacak kadar küçüktür:

Evde ne kalmalı? Kademeye göre

İlkokul

Bu yaşta evdeki işin asıl amacı alışkanlıktır. Ödev kısa olur, her gün aynı saatte ve aynı yerde yapılır; yanında birlikte okunan birkaç sayfa kitap. Veli yakındadır ama ödevi yapan çocuktur. Takıldığı soruyu siz çözmeyin; bir kâğıda not edin ve ertesi gün öğretmene iletin.

Ortaokul

Ödevin yanına günün kısa tekrarı ve anlayarak çözülen birkaç soru eklenir. Çok sayıda soru değil, çözümünü anladığı soru değerlidir; yapamadığı soruyu nedeniyle birlikte bir deftere yazması, ertesi gün okulda sorması için yeterlidir. Haftanın düzenini haftalık çalışma planı yazımızda anlattık.

Lise

Plan artık öğrencinindir. Evde kalan iş, okulda işlenen konunun tekrarı ve sınav yılı yaklaştıkça soru pratiğidir. Velinin rolü sessiz bir çalışma alanı, uyku düzeni ve gerektiğinde öğretmenle iletişimdir.

Veli olarak ne yapmalı, ne yapmamalı?

• Ödevi siz yapmayın, konuyu baştan anlatmayın. Çocuğun okulda öğrendiği yolla sizin yolunuz çelişebilir. Takıldığı yeri not edip öğretmene iletmek daha işe yarar.
• Soruyu değiştirin. “Ödevin bitti mi?” yerine “Bugün en zorlandığın yer neresiydi?” diye sorun. Öztuna Norman'ın deyişiyle, akşam eve gelen çocuğa ailesi “ödevin ne oldu” diye değil, “günün nasıl geçti” diye sormalıdır.
• Süreye sınır koyun. Ödev akşamın tamamını alıyorsa bunu bir başarısızlık değil, okulla konuşulacak bir işaret olarak görün.
• Uykuyu koruyun. Gece yarısına uzayan ödev ertesi günün dersinden çalar.
• Okulla aynı dili konuşun. Ödevin nasıl verildiğini, kontrol edildiğini ve yapılamayan ödevin okulda nasıl tamamlandığını öğretmene sorun.

Gezide ödev düzenini nasıl sorarsınız?

Okul gezisinde ödev düzenini anlamak için şu soruları sorabilirsiniz:

1. Ödev hangi amaçla veriliyor: pekiştirme mi, yeni konuya hazırlık mı?
2. Çocuk ödevi yapamadığında ne oluyor: veliye not mu gidiyor, okulda birlikte mi tamamlanıyor?
3. Etüt ve ek soru çözüm saatleri var mı, hangi günlerde, hangi kademelerde?
4. Bir akşam için beklenen ödev süresi ne kadar?
5. Ödev sorularında takılan çocuk öğretmene nasıl ulaşıyor?

Okul gezisinde başka nelere bakılacağını gezi kontrol listesinde bulabilirsiniz.