Haftalık çalışma planı nasıl yapılır?

Plan neden işe yarar?

Bir çocuğun akşam masaya oturup oturmaması çoğu zaman irade meselesi değil, belirsizlik meselesidir. Hangi derse, ne kadar, ne zaman çalışacağını bilmeyen çocuk her akşam yeniden karar vermek zorunda kalır ve kararı ertelemek en kolay yoldur. Plan bu kararı haftada bir kez, sakin bir zamanda verdirir. Öztuna Norman 2016'da verdiği bir söyleşide başarının şartlarını şöyle sıralıyor:

Bu dört ilke, Norman Koleji'nin koçluk anlayışının da temeli. Haftalık plan dördünü tek sayfada buluşturur: plan haftanın iskeletidir, hedef o haftanın ölçülebilir işidir, motivasyon çocuğun ilerlemesini kendi kâğıdında görmesinden gelir, pratik ise planın içine yazılan soru, tekrar ve okuma bloklarıdır. Okul olarak kısaca şöyle söylüyoruz: hafta pazar akşamı on beş dakikada yazılır; her gün neyin çalışılacağı bellidir.

Planı yazmadan önce hazırlayın

Pazar akşamı masaya şunlarla oturun:

• Boş bir haftalık plan sayfası (aşağıdan indirebilirsiniz) ve kurşun kalem.
• Okulun haftalık ders programı.
• Ödev listesi ya da okul ajandası, varsa yaklaşan yazılı ve deneme tarihleri.
• Kurs, antrenman, müzik dersi gibi düzenli etkinliklerin saatleri.
• Geçen haftanın planı; neyin işlediğini görmek için.

Planı çocuk yazar, siz yanında olursunuz. Sizin yazdığınız plan sizin planınızdır; çocuk kendi eliyle yazdığı plana daha kolay sahip çıkar.

Adım adım haftalık plan

1. Sabit saatleri yazın. Okul, servis, kurs, spor, yemek ve uyku saatleri önce kâğıda geçer. Bunlar pazarlık konusu değildir; planın geri kalanı bunların arasına yerleşir.
2. Boş blokları bulun ve gerçekçi olun. Her akşamın aynı olmadığını kabul edin. Antrenmandan geç dönülen akşam kısa bir tekrar yeterlidir; daha boş bir akşam uzun bloğu taşır. Aile günlerini ve dinlenme zamanını da plana yazın.
3. Haftanın hedefini koyun. Hedef büyük değil, ölçülebilir olmalı: bu hafta kaç konu, kaç soru, hangi tekrar. “Matematiği toparla” yerine “kesirler konusunu bitir, kırk soru çöz, salı günkü yanlışları perşembe yeniden çöz” gibi, haftanın sonunda yapılıp yapılmadığı açıkça görülen bir hedef.
4. İşleri dörde ayırıp dağıtın. Ödev, konu tekrarı, soru ve pratik, okuma. Aynı konuyu tek akşama yığmak yerine haftanın farklı günlerine bölün; ilk gün öğrenilen konu iki gün sonra kısa bir tekrarla ve birkaç soruyla yeniden karşısına çıksın.
5. Blok uzunluğunu çocuğunuza göre ayarlayın. Her yaş ve her çocuk için tek bir doğru süre yoktur. İlkokulda kısa bloklarla başlayın ve çocuğun dikkatini izleyin; ortaokul ve lisede bloklar uzar, araya kısa molalar girer. Doğru uzunluk, çocuğunuzun dikkati dağılmadan çalışabildiği süredir; bunu birkaç gün gözleyerek bulursunuz.
6. Molaları ve serbest zamanı yazın. Planın içinde boş zaman yoksa çocuk onu kendisi yaratır, genellikle de planın ortasında. Hareket, oyun ve arkadaş zamanı da plandadır.
7. Her gün biten işe tik atın. Kâğıt üstünde ilerlemeyi görmek, motivasyonun en sade kaynağıdır. Biten iş işaretlenir, bitmeyen iş suçlanmadan ertesi güne taşınır.
8. Pazar akşamı değerlendirin. Ne iyi gitti, ne aksadı, gelecek hafta neyi değiştireceksiniz? Değerlendirmeyle yeni haftanın planı aynı oturumda yazılır.

Öztuna Norman, planın neden yazılı ve ayrıntılı olması gerektiğini aynı söyleşide şöyle anlatıyor:

Örnek bir hafta

Aşağıdaki tablo yalnız bir örnektir: okuldan akşamüstü dönen, salı ve perşembe antrenmanı olan bir ortaokul öğrencisinin haftası. Saatleri ve işleri kendi haftanıza göre yazın.

Aralıklı tekrar ve kendini sınama

Ders çalışma yöntemleri üzerine yapılan araştırmaları derleyen geniş bir inceleme, öğrencilerin en sık başvurduğu yöntemlerle en çok işe yarayanların aynı olmadığını gösteriyor. Dunlosky ve arkadaşlarının 2013'te yayımlanan çalışmasında on yöntem değerlendirildi: aynı konunun zamana yayılarak tekrar edilmesi (aralıklı tekrar) ve öğrencinin kendini sınaması, yani kitabı kapatıp hatırlamaya çalışması ya da soru çözmesi en yüksek faydalı yöntemler arasında yer aldı. Metni yeniden okumak ve altını çizmek ise düşük faydalı bulundu.

Haftalık plan bu iki yöntemi kendiliğinden içine alır:

• Aynı konu haftanın farklı günlerine bölündüğünde tekrar zamana yayılır.
• Soru ve pratik blokları, öğrencinin bildiğini sınamasını sağlar.
• Kitabı kapatıp konuyu size anlatması, kısa ve etkili bir kendini sınama yoludur.
• Yanlış yapılan sorular bir hata defterine yazılıp birkaç gün sonra yeniden çözüldüğünde hem tekrar hem sınama birlikte yapılmış olur. Hata defteri şablonunu da Koçun Defteri sayfasında bulabilirsiniz.

Yaşa göre plan

İlkokul

Planı birlikte yazın; resimli ya da renkli işaretler kullanılabilir. Plan kısa olur: ödev, birkaç dakikalık tekrar ve her gün okuma. Amaç bu yaşta çok çalışmak değil, düzenli çalışmanın alışkanlığını kurmaktır.

Ortaokul

Plan ders programına göre yazılır; konu tekrarı ve soru blokları belirginleşir. Sınav yılına girerken deneme günleri ve deneme sonrası yanlış analizi de plana eklenir. Ayrıntısı için LGS yılı yazımıza bakabilirsiniz.

Lise

Planı öğrenci kendisi yazar, veli dinler ve gerektiğinde soru sorar. Hedef, sınav takvimi ve meslek seçimiyle daha uzun vadeye bağlanır. Öztuna Norman'ın 2022'de Palme Yayınevi'nden çıkan TYT-AYT Akıllı Ajandam Planlama Defteri de sınav yılı için haftalık planlama üzerine kurulu bir defter.

Sık yapılan hatalar

• Planı çocuğun yerine yazmak. Plan çocuğun kendi sözü olmadıkça ona uyması zorlaşır.
• Planı fazla doldurmak. Her dakikası dolu bir plan ilk gün bozulur; bozulan plan da bırakılır.
• Hedefi yalnız süreyle ölçmek. “Üç saat çalış” demek yerine işi tarif edin: hangi konu, kaç soru, hangi tekrar.
• Yalnız ödevi plana koymak. Ödev günün konusunu pekiştirir; tekrar ve soru blokları olmadan öğrenilen kalıcı olmaz.
• Plan bozulunca vazgeçmek. Plan, bozulduğunda düzeltilmek içindir. Pazar akşamı neyin aksadığına bakıp gerçekçi hâle getirin.
• Planı denetim aracına çevirmek. Plan, akşamları “çalıştın mı” sorusunun yerini almalı; her tikin hesabının sorulduğu bir çizelgeye dönüşmemeli.