Bu yazıda6 bölüm
Puandan başlamak neden zorlar?
Tercih döneminde birçok aile işe sınav puanıyla başlar: bu puanla hangi bölümler tutuyor, hangisi daha “iyi”, hangi üniversite daha üst sırada? Liste uzadıkça karar zorlaşır; sonunda bölüm, gencin kim olduğuna göre değil, puanın nereye yettiğine göre seçilir.
Norman Koleji'nin kurucusu Öztuna Norman bu yolu “aşağıdan bir bakış” olarak tarif ediyor: puandan başlayan aile, hangi bölümün tuttuğunu, hangisine gidilmesi gerektiğini ve hangi üniversitenin daha iyi olduğunu tartarken dallanıp budaklanan bir listenin içinde kaybolur ve bir türlü sağlıklı karar veremez duruma gelir.
Tersten başlamak: önce hayat, sonra meslek, en son bölüm
Öztuna Norman'ın önerdiği sıra bunun tam tersi:
Ben ise tersten başlıyorum. Tümden geliyorum. Diyorum ki nasıl yaşamak istersin? O yaşam standartlarını, çalışma koşullarını, yeteneğinle ilgili hangi işlerin olduğunu önce bir bulalım. Sonra buna uygun meslekleri bulalım. Sonra bu en iyi üniversitede nasıl okunur, ona karar verelim.
Bu sıranın pratikteki adımları şöyle:
- Nasıl bir hayat? Bir masada mı, sahada mı, insanlarla mı, tek başına mı çalışmak istiyor? Bir şehre bağlı mı, sık seyahat edebilir mi? Düzenli saatler mi, esneklik mi?
- Hangi yetenekler, hangi ilgiler? Hangi derslerde zaman nasıl geçtiğini fark etmiyor? Okul dışında neyle uğraşırken yorulmuyor?
- Hangi meslekler? İlk iki adıma uyan meslekleri listeleyin; her biri için o işi yapan biriyle konuşun.
- Hangi bölümler, hangi üniversiteler? Ancak bu noktada bölüm ve üniversite listesine geçin; puan, bu listeyi daraltmak için kullanılır.
Üç soru: yetenek, istek, emek
Öztuna Norman'a göre doğru meslek üç şeyin buluştuğu yerdedir: gencin bir işe yeteneğinin olması, o işi yapmak istemesi ve bunun için çalışmaya hazır olması. Bu üçü bir araya geldiğinde ortaya çıkan insanı şöyle tarif ediyor:
Özetle benim inandığım insanların yetenekli oldukları ve sevdikleri işleri yapmaları gerektiğidir. Böyle olduğunda bir insan yaratıcı olur, üretken olur, çalışkan olur, işini iş gibi görmez, araştırmacı olur.
Bu yüzden okulların görevi, sınava hazırlamanın yanında çocuğun yeteneğini keşfetmesine yardım etmektir. Öztuna Norman bunu her fırsatta söylediğini belirtiyor: okulların gerçek işi çocukların yeteneğini keşfetmektir.
Yıl yıl: ortaokuldan 12. sınıfa
| Dönem | Ne yapılır? |
|---|---|
| Ortaokul | İlgileri keşfetmek: kulüpler, projeler, farklı meslekleri tanıtan söyleşiler. Lise seçimi de bu ilgilerle birlikte düşünülür. |
| 9. sınıf | Derslerde ve okul dışında neyin ilgisini çektiğini not etmek; kulüp ve proje çalışmalarına katılmak. |
| 10. sınıf | Alan ve ders seçimine hazırlık: hangi derslerde güçlü, hangilerinden keyif alıyor? |
| 11. sınıf | Meslek ve bölüm araştırması: o işi yapan kişilerle görüşmek, üniversite tanıtım günlerine katılmak, bölümlerin ders programlarına bakmak. |
| 12. sınıf | Tercih listesi: önce meslek ve bölüm, sonra üniversite; puan listeyi daraltan son adım. |
Alan seçiminin hangi sınıfta ve nasıl yapıldığı öğretim programlarındaki değişikliklere göre değişebilir; güncel kuralı okulunuzun rehberlik servisine sorun. Bölümlerin kontenjan ve taban puan bilgileri için Yükseköğretim Kurulu'nun YÖK Atlas (yokatlas.yok.gov.tr) sitesi temel kaynaktır.
Veli ne yapar, ne yapmaz?
- Kendi hayalinizi yüklemeyin. Sizin yapamadığınız ya da yapmanızı istediğiniz meslek, çocuğunuzun mesleği olmak zorunda değil.
- “Hangi bölüm kazandırır?” yerine “Hangi işte mutlu olur?” diye sorun. Kazancı belirleyen de çoğu zaman o işte ne kadar iyi olunduğudur.
- Kapı açın. Tanıdığınız farklı meslekten insanlarla çocuğunuzu tanıştırın; bir günlük iş yeri gözlemi, uzun bir broşürden daha çok şey anlatır.
- Kararı birlikte, acele etmeden verin. Fikir değiştirmek bu yaşta doğaldır.
- Rehberlik servisiyle görüşün. İlgi ve yetenek değerlendirmeleri, meslek söyleşileri ve tercih danışmanlığı okulun rehberlik servisinin işidir.
Norman Koleji'nde meslek ve tercih rehberliği
Norman Koleji'nde meslek seçimi rehberlik servisinin çalışma alanları arasında; ortaokulun 7 ve 8. sınıf programında rehberlik saati var, 8. sınıfta kariyer planlamayla birlikte. Anadolu lisesinde öğrencinin hedeflediği bölümün taban puanı ile bugünkü durumu arasındaki fark sayılarla ortaya konur ve deneme sonuçları bu hedefe göre okunur. Lise programında öğrencilerin üniversite başvurularında kullanabilecekleri, tamamlanmış projelerden ve yayın çalışmalarından oluşan bir proje dosyası (portfolyo) hazırlamaları hedefleniyor. Rehberlik servisinin çalışmasını Rehberlik sayfasında anlattık.
Öztuna Norman'ın bu konudaki görüşleri “Zengin Yaşasın Çocuklar” kitabında toplu olarak yer alıyor. Kitabın alt başlığı konuyu özetliyor: “Meslek seçiminden YKS tercihlerine, üniversite seçiminden kariyer planlamasına” (Palme Yayınevi, 2021, 112 sayfa, ISBN 978-605-282-689-8). Kurucumuzun diğer çalışmaları Öztuna Norman sayfasında.
Rehberlik servisimizle tanışın.
Okul gezisinde rehberlik servisimizden ortaokul ve lisede meslek ve tercih çalışmalarının nasıl yürüdüğünü dinleyebilirsiniz. Gezi ücretsizdir, yaklaşık 45 dakika sürer ve kayıt ya da ön kayıt değildir. Okul gezisi için saat seçin ya da WhatsApp'tan yazın: 0535 867 75 57.
Kaynaklar
- Öztuna Norman ile soru-cevap videoları (Norman Koleji kurucu söyleşisi). Norman Koleji, Instagram @normankoleji, çekim Ekim 2026; yayın Ekim-Aralık 2026, Alıntılar konuşma dökümünden; yalnız noktalama ve yazım düzeltildi.
- Zengin Yaşasın Çocuklar (Öztuna Norman). Palme Yayınevi, 2021, ISBN 978-605-282-689-8.
- YÖK Atlas. Yükseköğretim Kurulu.
Mevzuat atıfları bilgi amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Kaynaklara 2 Kasım 2026 tarihinde erişildi.